Historia

Szkoła Muzyczna w Chełmie została zorganizowana w maju 1945 roku, z inicjatywy wielu muzyków, którzy przyjechali po wyzwoleniu do Chełma i wspólnie z miejscowymi artystami postanowili założyć Instytut Muzyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego. Główną inicjatorką założenia szkoły jak i pierwszą jej dyrektorką została wspaniała nauczycielka - Maria Mączyńska-Zarębska

Pierwszy rok szkolny rozpoczęto we wrześniu 1945 roku w prywatnym mieszkaniu dyrektorki, dysponującej jednym fortepianem i dwoma pianinami będącymi jej własnością. Był to trudny okres działalności, brak sprzętu szkolnego, pomocy naukowych oraz potrzebnych akcesoriów muzycznych wymagał od wszystkich pracowników wielkiej ofiarności. Z pomocą szkole przyszło utworzone wówczas Chełmskie Towarzystwo Muzyczne, które z własnych składek zakupiło instrumenty muzyczne: skrzypce, mandoliny, wiolonczelę, saksofon, akordeon oraz krzesła i maszynę do pisania.

"...Najwięcej zainteresowania okazał placówce prezes Towarzystwa Muzycznego Ob. Drewnikowski, Ob. Sarbinowska i Ob. Janik, którym należą się szczere słowa uznania i wdzięczności... ". (z kroniki szkolnej)

Po kilku miesiącach pracy szkoły w prywatnym mieszkaniu dyrektorki, zajęcia zaczęły się odbywać w pomieszczeniach Resursy Obywatelskiej przy ulicy Lubelskiej 4. W roku 1946 i na początku 1947 szkole przydzielono pomieszczenia na I piętrze domu Parafii Prawosławnej przy ulicy Lenina 1 (ob. Henryka Sienkiewicza).

W marcu 1947 roku szkoła otrzymała lokal w budynku przy ulicy Lubelskiej 3, który po niezbędnych remontach i adaptacjach mógł spełniać swoje podstawowe funkcje, i który zajmuje do dzisiaj.

Nauczycielami, którzy jako pierwsi podjęli pracę w Instytucie Muzycznym byli: E. Ciołek (przedmioty teoretyczne), B. Jajdelski (akordeon i instrumenty dęte), Z. Nitecki (skrzypce i teoria), A. Kubicki (wiolonczela). Stopniowo w szkole znajdowali pracę coraz to nowi pedagodzy, a wśród nich Iłaria Bułhakow (1946), brata-nica sowieckiego pisarza Michaiła Bułhakowa, która mimo braku odpowiednich zaświadczeń potwierdzających jej wykształcenie, przez ponad 20 lat z dużym powodzeniem prowadziła klasę fortepianu.

Nowo powstały Instytut Muzyczny spotkał się także z uznaniem i poparciem Ministerstwa Kultury i Sztuki, które udzielało mu wsparcia finansowego. Z inicjatywy ministerstwa przydzielono szkole i sprowadzono z "ziem odzyskanych" dwa pianina firmy "Quanta" i "Seiler" oraz dwa fortepiany firmy "Bechstein".

We wrześniu 1949 roku dyrektorem szkoły został Mateusz Zarembiński - pianista, uczeń prof. Michałowskiego, były wykładowca Konserwatorium Moskiewskiego, akompaniator słynnego przed wojną śpiewaka Fiodora Szalapina, człowiek o duszy prawdziwego artysty, który wspaniale potrafił kierować nie tylko pracą dydaktyczną ale także życiem artystycznym szkoły i miasta.
W styczniu 1951 roku, w związku z reformą szkolnictwa muzycznego, Instytut Muzyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego został przekształcony w Państwową Szkołę Muzyczną z działem dziecięcym i młodzieżowym. Nie zachowano jednak imienia i patrona. Swoje imię, patrona i sztandar szkoła odzyskała dopiero po trzy¬dziestu latach.

Unormowanie formy organizacyjnej wpłynęło na dalszy rozwój szkoły. Sukcesywnie wzrastała liczba klas instrumentalnych, aż do powstania wszystkich instrumentów. Z roku na rok wzrastała również liczba uczniów. W roku 1945 było ich 78 natomiast w roku 1951/52 już 112.

W roku 1953, po odejściu dyrektora Mateusza Zarembińskiego na emeryturę, kierownictwo szkoły objęła nauczycielka klasy fortepianu i śpiewu solowego, Leokadia Olszewska. Swoje stanowisko piastowała przez 21 lat. Emerytowany dyrektor Zarembiński utrzymywał stały kontakt ze szkołą, był jej dobrym duchem i dora¬dcą. W zamian za to 22 września 1957roku władze miasta, grono pedagogiczne i społeczność uczniowska urządziły dyrektorowi Zarembińskiemu uroczysty jubileusz 50-lecia pracy pedagogiczno-artystycznej, który był doniosłym wydarzeniem w życiu artystycznym Chełma. Dyrektor Zarembiński zmarł 16 maja 1963 roku.

Szkoła pod kierownictwem L. Olszewskiej, dzięki pomocy władz miejskich, rozwijała się w szybkim tempie: rozbudowano salę koncertową, doprowadzono do budynku szkolnego sieć wodno-kanalizacyjną, zaadaptowano dodatkowe pomieszczenia na poddaszu z przeznaczeniem na sale lekcyjne, zmieniono pokrycie dachu. Zmianie uległo też wyposażenie i wystrój wnętrza budynku. Dokupiono wiele sprzętu, instrumentów, pomocy naukowych, znacznie zwiększono księgozbiór biblioteki, który osiągnął ilość 1600 woluminów. Szkolne korytarze i sale lekcyjne przyozdobiono portretami słynnych kompozytorów i kolorowymi gazetkami poświęconymi muzyce i jej twórcom. Sukcesywnie wzrastała również liczba uczniów.

Pierwsi pracownicy Instytutu Muzycznego w Chełmie. Od lewej (siedzą):
Iłaria Bułhakowa, p. Sarbinowska (?) z komitetu rodzicielskiego, dyr. Mączyńska-Zarębska, Mateusz Zaremblński;
Od lewej (stoją): Franciszek Żmurek (kierownik kancelarii), Zofia Rzepkowska, Aleksander Kubicki, Leokadia Olszewska, Teodora Wójtowicz (woźna), Antoni Stelmaszczyk.

Znacznie wzrosła ranga szkoły w środowisku. Organizowano koncerty, przeglądy muzyczne, konkursy instrumentalne, imprezy połączone z prezentacją dorobku artystycznego poszczególnych epok, na które zapraszano rodziców, władze miasta i władze oświatowe. Ponadto zespoły szkolne, chór i orkiestra brały udział w uroczystościach organizowanych na terenie miasta i w okolicznych miejscowościach. Wiele sławy i splendoru przyniosły szkole także sukcesy jej wychowanków i absolwentów. Należeli do nich: Piotr Czerniak, który w roku 1953 na Wszechświatowej Wystawie w Kanadzie spośród 27 ocenianych śpiewaków zajął pierwsze miejsce, Krystyna Greniu (w Zespole Pieśni i Tańca "Mazowsze"), Ryszard Tuszewski (medalista na festiwalu młodych muzyków w Wiedniu), Joanna Wojtal (medalistka w konkursie pianistycznym we Włoszech), Waleria Szarak (solistka Opery Krakowskiej) i wielu innych o sukcesach artystycznych, o których dowiadywano się coraz częściej z gazet i radia. Wiele osiągnięć artystycznych mieli także nauczyciele pracujący w szkole.



Eugeniusz Czarnota


Eugeniusz Czarnota skomponował w roku 1962 muzykę do tekstów widowiska regionalnego "Wesele w Strupinie", napisanego przez poetkę ludową Paulinę Hołysz. Całość kompozycji przeznaczonej na chór i orkiestrę zatytułował "Suita chełmska". E. Czarnota był także znakomitym dyrygentem szkolnego chóru.
Wiele sławy i splendoru przyniósł szkole także nauczyciel sekcji skrzypiec, wspaniały muzyk, Antoni Stelmaszczyk, który prowadził w tym okresie Orkiestrę Państwowej Szkoły Muzycznej. Zespół ten występował na uroczystościach organizowanych przez różne instytucje i organizacje społeczne i cieszył się dużym uznaniem. Antoni Stelmaszczyk wiele lat ze swej działalności zawodowej poświęcił Polskim Kolejom Państwowym, prowadząc orkiestrę dętą oraz inne zespoły instrumentalne.
Doniosłym wydarzeniem w życiu artystycznym szkoły jak i całego Chełma była transmisja programu "Kantata o Ziemi Ojczystej" przygotowanego przez Eugeniusza Czarnotę do jego muzyki i słów Tadeusza Twardzika przez uczniów szkoły, chór i orkiestrę kameralną w roku Tysiąclecia Chrztu Państwa Polskiego.
W maju 1971 roku Państwowa Szkoła Muzyczna obchodziła jubileusz 25-lecia swojej pracy. Była to kolejna okazja do zaprezentowania bogatego dorobku artystycznego placówki. W koncercie jubileuszowym wystąpili zarówno uczniowie jak i absolwenci szkoły studenci wyższych szkół muzycznych.

Gratulacjom, życzeniom i telegramom spływającym na ręce dyrektor L. Olszewskiej nie było końca.
W tym okresie całkowite utrzymanie szkoły finansowane było z budżetu miejskiej Rady w Chełmie. Ponadto rodzice opłacali tzw. fundusz instrumentalny w wysokości 80 złotych miesięcznie (dzieci z ubogich rodzin były zwolnione z tej opłaty). Dzięki tym funduszom szkoła znacznie poprawiła swoją bazę lokalową (13 sal lekcyj¬nych, dwie sale przedmiotowe, sala koncertowa) jak i też wzbogaciła się w wiele instrumentów muzycz¬nych. W roku 1974 dyr. L. Olszewska odeszła na emeryturę, a obowiązki dyrektora szkoły przejął Eugeniusz Czarnota.
W 1977 roku powstała Szkoła Muzyczna II stopnia. W maju 1980 roku placówka na uroczystość jubileuszu
35-lecia otrzymała sztandar ufundowany przez rodziców i wróciła do swojego dawnego imienia. Od tej chwili placówka pracuje pod nazwą Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Ignacego Jana Paderewskiego
w Chełmie.
W ciągu 35 letniej historii mury szkoły opuściło 375 absolwentów, 94 z nich kontynuowało naukę w średnich i wyższych szkołach muzycznych. W roku szkolnym 1981/82 obowiązki dyrektora pełniła na krótko Radosława Maciejewska Szułczyńska.



W Roku 1982 dyrektorem szkoły został Mieczysław Niedźwiecki nauczyciel, działacz Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Chełmskiej, dyrygent chóru mieszanego "Hejnał", działającego w Wojewódzkim Domu Kultury w Chełmie. Podczas pełnienia przez niego funkcji dyrektora w szkole działały: zespoły kameralne, orkiestra smyczkowa, szkolna orkiestra kameralna, chór szkolny oraz klasy instrumentów smyczkowych, dętych drewnianych i blaszanych, fortepianu i akordeonu.

28 września 1984 roku w szkole odbyła się Centralna Inauguracja Roku Działalności Kulturalnej, na której Eugeniuszowi Czarnocie i Mieczysławowi Niedźwieckiemu za całokształt pracy zawodowej, artystycznej i społecznej nadano Krzyże Kawalerskie Orderu Odrodzenia Polski. Na początku roku 1985 znacznie poprawiły się warunki lokalowe szkoły, która otrzymała budynek przy ulicy 1 Maja (dziś Podwale a w adresie Lubelska 57).

Dnia 17 stycznia 1986 roku w szkole dokonano odsłonięcia popiersia patrona szkoły, wielkiego polskiego patrioty i muzyka - Ignacego Jana Paderewskiego. Uroczystość ta miała bardzo podniosły charakter, gościli na niej przedstawiciele władz miasta, województwa, organizacji kulturalnych.


Lajos Teleka 1986 r.

Przygotowano uroczysty koncert w wykonaniu uczniów i absolwentów. Dużym wydarzeniem był występ znamienitego pianisty węgierskiego, Lajosa Teleki, który wykonał recital fortepianowy na prawdziwie światowym poziomie.
W związku z dużą ilością chętnych uczniów z rejonu Krasnegostawu w 1987 roku utworzono filię PSM w Chełmie w Krasnymstawie, która w roku 1990 przekształciła się w samodzielną szkołę muzyczną.


Czesław Kotowski

W roku 1990 dyrektorem PSM I i II stopnia został Czesław Kotowski. Funkcję tę pełnił do 2001. Jako doskonały akordeonista zapoczątkował spotkania młodych adeptów gry na akordeonie, które nazwano Regionalnymi Przeglądami Akordeonowymi.
Często uczestniczyli w nich liczni przedstawiciele sąsiedniej Ukrainy. Spotkania te miały wysoką rangę artystyczną i umożliwiały wymianę doświadczeń pedago¬gicznych w dziedzinie muzyki akordeonowej pomiędzy nauczycielami z woje¬wództwa lubelskiego a pedagogami ukraińskimi.

Czesław Kotowski był również jednym z inicjatorów Ogólnopolskiego Konkursu Akordeonowych Zespołów Kameralnych w Chełmie.


V Przegląd Akordeonowy w Chełmie 1995 rok


W roku 2001 funkcje dyrektora PSM I i II st. w Chełmie objął absolwent krakowskiej Akademii Muzycznej w klasie skrzypiec –Andrzej Wojtaszek. Pod jego dyrekcją stworzono nowe klasy i wydziały , w tym klasę fagotu oraz wydział wokalny z klasą śpiewu. Powstał, znany już w całej Polsce , Ogólnopolski Konkurs Gitarowy „ Gitara na Kresach ” , którego VIII edycję obchodzono w kwietniu 2016 roku. Szkoła poszerzyła również swoje instrumentarium. Ze środków pozabudżetowych zakupiono nowy fortepian . Pozyskano i zaadoptowano na potrzeby szkoły piękny, zabytkowy budynek, którego modernizacja trwa a przewidywany termin „ przeprowadzki” placówki do nowej siedziby przewidziany jest na 2018 rok.

Andrzej Wojtaszek